Η οικονομική ανάπτυξη της Χαλκιδικής μπορεί να στηριχτεί σε δύο τομείς. Σε έναν διαχρονικό, σταθερό, που είναι οι φυσικές παραγωγικές δυνάμεις της περιοχής, όπως η γεωργία, τα οπωροκηπευτικά, τα μεταλλεύματα, η αλιεία, η ιχθυοκαλλιέργεια, η μελισσοκομία, η κτηνοτροφία, η δασοεκμετάλλευση, η βιοτεχνία κτλ. και σε έναν εποχιακό, ιδιαίτερα προσοδοφόρο, που είναι ο τουρισμός.
Αν και η οικονομία της Χαλκιδικής πρέπει να θεμελιωθεί σε σταθερό έδαφος, στις φυσικές παραγωγικές της δυνάμεις, υπερτερεί σήμερα ο τομέας του τουρισμού, ο οποίος αποδίδει οικονομικά ταχύτερα, ευκολότερα και αφθονότερα, με τα γνωστά συναλλαγματικά οφέλη για την εθνική μας οικονομία. Ο τουρισμός μπορεί να αναπτυχθεί και να αποδώσει πολλά οφέλη στη Χαλκιδική, η οποία πλεονεκτεί ιδιαίτερα σε φυσικές ομορφιές με τον συνδυασμό θάλασσας, πεύκου, βουνού και ήπιου κλίματος, με τις ακρογιαλιές της μήκους 850 χιλιομέτρων, τους αμμώδεις κολπίσκους και τις λιμνοθάλασσές της. Θα πρέπει να τονίσουμε, επίσης, και τις αναξιοποίητες αρχαιότητες, τα βυζαντινά μνημεία και το γειτονικό Άγιον Όρος.
Επειδή σήμερα, για την τουριστική ανάπτυξη, ο ρόλος των συγκοινωνιών θεωρείται καθοριστικός, γι’ αυτό αναφέρομαι εδώ στο οδικό και στο θαλάσσιο δίκτυο της Χαλκιδικής.
Β12.1.Η υπάρχουσα κατάσταση οδικού και θαλάσσιου δικτύου
Η σημερινή πραγματικότητα των δρόμων της Χαλκιδικής περιγράφεται πολύ καλά στην έκθεση του πενταετούς προγράμματος του Νομού Χαλκιδικής, στην οποία αναγράφεται ότι «το υπάρχον οδικό δίκτυο στο σύνολό του δεν κρίνεται ικανοποιητικό από πλευράς βατότητας» και «κρίνεται απαραίτητη η έντονη χρηματοδότηση». Είναι μια φωνή υπηρεσιακή, αλλά είναι κοινή η διαπίστωση ότι οι περισσότεροι δρόμοι της Χαλκιδικής, σχεδιασμένοι προπολεμικά με τη γνωστή οφιοειδή μορφή, αποτελούν τροχοπέδη για την οικονομική της ανάπτυξη. Είναι απαράδεκτο το γεγονός ότι υπάρχουν σήμερα χωριά στη Χαλκιδική τα οποία εξυπηρετούνται με χωματόδρομους. Οι ίδιοι δρόμοι κάποτε εξυπηρετούσαν τους 79.044 κατοίκους της, καταγεγραμμένους το 1981 στα μητρώα της Χαλκιδικής, ενώ σήμερα εξυπηρετούν πάνω από 500.000 επισκέπτες, οι οποίοι κάθε χρόνο αυξάνονται.
Για έναν τουριστικά αναπτυσσόμενο νομό, όπως είναι η Χαλκιδική, παρατηρείται βραδύτητα στην οποιαδήποτε προσπάθεια εκτέλεσης έργων οδοποιίας και έλλειψη ολοκληρωμένου προγραμματισμού. Υπάρχουν μικρά κομμάτια χωματόδρομων μήκους περίπου 50 χιλιομέτρων που συνδέουν χωριά με κεντρικούς δρόμους ή παραλίες. Η ασφαλτόστρωσή τους θα μπορούσε να αποτελέσει ένα είδος «μπάι – πας» καρδιάς στα οικονομικά μαραζωμένα χωριά και θα έδινε διέξοδο προς το εσωτερικό του νομού, προσφέροντας οικονομικότερη και υγιεινότερη παραθεριστική κατοικία. Θα ευνοούσε, επομένως, τον εσωτερικό τουρισμό, αυτόν που θα πρέπει να γίνει ο μελλοντικός δεύτερος στόχος μας.
Σε μια εποχή που γειτονικά ευρωπαϊκά κράτη έγιναν πρότυπο από την άποψη των οδικών τους δικτύων, όπως πχ η Ιταλία, στη Χαλκιδική δεν υπάρχει σήμερα δρόμος διπλής κατεύθυνσης. Υπάρχει μόνο μία αρχή από Θεσσαλονίκη προς Καρδία και γίνεται έναρξη της κατασκευής του τμήματος Καλλικράτειας – Μουδανιών, αλλά το έργο προχωράει με ρυθμό χελώνας.
Το ήδη υπάρχον ασφαλτοστρωμένο δίκτυο δεν συντηρείται επαρκώς και βραδύνει η επιδιόρθωσή του. Όσον αφορά το θαλάσσιο δίκτυο, δεν υπάρχουν ουσιαστικά λιμάνια στη Χαλκιδική, παρά μόνο φυσικοί όρμοι ή λιμενοβραχίονες, οι οποίοι εξυπηρετούν προσωρινά και μόνο όταν ο καιρός είναι καλός. Η κρατική χρηματοδότηση γενικά στο νομαρχιακό ταμείο Χαλκιδικής είναι ισχνότατη, ανεπίτρεπτα χαμηλή. Ανέρχεται ετήσια στα 1,5 δις δραχμές περίπου, μπροστά στα τρισεκατομμύρια του κρατικού προϋπολογισμού. Στον νομό Χαλκιδικής, το ύψος των επενδύσεων στον δημόσιο τομέα ανήλθε συνολικά για την πενταετία 1981 με 1986 σε 7.717.468.000 δραχμές περίπου.
Β12.2.Προτάσεις
Τι μπορεί και τι πρέπει να γίνει:
Να συμπεριληφθεί η Χαλκιδική από πλευράς κρατικής επιχορήγησης στους αναπτυσσόμενους νομούς άνω των 600.000 κατοίκων.
Να γίνει σύνταξη ολοκληρωμένων προγραμμάτων και μελετών επειγόντων έργων για δρόμους και λιμάνια. Τα προγράμματα αυτά να ενταχθούν στα Μ.Ο.Π. της Ε.Ο.Κ., στα οποία δίνεται 50% περίπου επιδότηση σε συνάλλαγμα.
Να επιταχυνθεί η κατασκευή του δρόμου Καλλικράτειας – Μουδανιών, καθώς και του τμήματος Αγίου Προδρόμου – Πολυγύρου. Να υπάρξει προγραμματισμός και μελέτη για αυτοκινητόδρομους διπλής κατεύθυνσης, με πολλαπλές λωρίδες και διαχωριστική νησίδα για το τμήμα Καρδίας – Καλλικράτειας, μήκους 15 χιλιομέτρων και δαπάνης ύψους 1.200.000.000. Επίσης, να κατασκευαστεί το τμήμα Ρύσιου – Αγίου Προδρόμου, από το σημείο της διακλάδωσης για Βόρεια και Κεντρική Χαλκιδική, μήκους 35 χιλιομέτρων περίπου. Μελλοντικά, θα πρέπει να σκεπτόμαστε το ίδιο και για τον δρόμο Νέων Μουδανιών - Νικήτης, στην αρχή της Σιθωνίας.
Να γίνει το ταχύτερο δυνατόν ασφαλτόστρωση των χωματόδρομων που είναι σαν «ρετάλια» και συνδέουν τα χωριά με τις κεντρικές αρτηρίες και τη θάλασσα συνολικού μήκους 50 χιλιομέτρων περίπου και δαπάνης ύψους 400.000.000 δρχ.
Το λιμάνι των Νέων Μουδανιών θα πρέπει να αναλάβει τον ρόλο της μερικής ανακούφισης της συγκοινωνίας Θεσσαλονίκης – Χαλκιδικής, δρομολογώντας φέρι μπωτ, και να λειτουργήσει όχι μόνο ως βοηθητικό λιμάνι της Θεσσαλονίκης, αλλά να μελετηθεί και η σύνδεσή του με τον Πλαταμώνα, ώστε να εξυπηρετούνται οι επισκέπτες της Θεσσαλίας, της Κεντρικής και της Νότιας Ελλάδας. Το ίδιο λιμάνι ή ακόμα και η Σίβηρη της Κασσάνδρας μπορούν να αναπτύξουν περισσότερο τη σημερινή εκκολαπτόμενη ναυσιπλοΐα προς τις Σποράδες και τα νησιά του Αιγαίου. Οι επιβάτες που διακινήθηκαν με τα «ιπτάμενα δελφίνια» το 1985 ανήλθαν σε 5.909 και το 1986 σε 7.625.
Να αξιοποιηθεί ο Όρμος Παναγίας του Αγίου Νικολάου, αφού κατασκευαστεί νέος λιμενοβραχίονας, χρόνιο αίτημα των κατοίκων, ώστε η κίνηση που παρατηρείται σήμερα με ένα μόνο πλοίο προς το Άγιον Όρος να πολλαπλασιαστεί. Τα διακινηθέντα άτομα το 1985 έφθασαν τις 41.688 και το 1986 τις 47.334.
Παράλληλα, η Αμμουλιανή, η Ουρανούπολη δυτικά και η Ιερισσός ανατολικά έχουν ανάγκη σύγχρονων λιμανιών και εκσυγχρονισμού των σκαφών τους, ώστε να μπορέσουν οι ναυτικοί της περιοχής να ανταποκριθούν στις καθημερινά αυξανόμενες απαιτήσεις της περιοχής και στην εξυπηρέτηση των επισκεπτών προς το Άγιον Όρος.
Η Χαλκιδική, με τη φυσική ομορφιά και τα αρχαιολογικά ενδιαφέροντά της, προσφέρεται. Η πολιτεία καλείται να τα αξιοποιήσει. Τελειώνοντας πρέπει να σημειώσουμε και να τονίσουμε πόση ευαισθησία χρειάζεται στην πραγμάτωση αυτής της αξιοποίησης, ώστε να μην παραμεληθούν οικολογικοί παράμετροι και να μη φθάσουμε στην αντίφαση να καταστρέψουμε αυτά ακριβώς τα χαρακτηριστικά που μας παρότρυναν στην αξιοποίηση.
Δημοσίευση στην εφημερίδα «ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ» στις 6/8/1989